Chùa Vĩnh Nghiêm lưu giữ nhiều di vật quý có giá trị lịch sử văn hóa, tiêu biểu là kho mộc bản với 3.050 bản ván gỗ khắc chữ Hán-Nôm từ thế kỷ XVII-XX, được UNESCO công nhận là di sản tư liệu năm 2012. Với bề dày lịch sử gần 800 năm, ngôi chùa danh lam cổ tự này không chỉ là trung tâm phật giáo quan trọng mà còn là kho tàng bảo vật phong phú, bao gồm bộ tượng Tam Tổ Trúc Lâm được công nhận bảo vật quốc gia năm 2025, hơn 100 pho tượng Phật, bia “Xá lợi tháp minh” và chiếc mõ đặc biệt với chữ Phạn cổ.
- Kho mộc bản 3.050 bản ván gỗ khắc chữ Hán-Nôm từ thế kỷ XVII-XX là di sản tư liệu được UNESCO công nhận năm 2012.
- Bộ tượng Tam Tổ Trúc Lâm được công nhận bảo vật quốc gia năm 2025, trong đó tượng Trần Nhân Tông cao 0,85m, nặng 60kg.
- Chùa còn lưu giữ hơn 100 pho tượng Phật, bia ‘Xá lợi tháp minh’ (văn bia cổ nhất Việt Nam) và chiếc mõ đặc biệt với hai dòng chữ Phạn.
Kho Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm – Di sản tư liệu thế giới
Kho mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là bảo vật quý giá nhất, được UNESCO công nhận là Di sản Tư liệu Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vào năm 2012. Đây là một trong số ít di sản tư liệu thế giới của Việt Nam, minh chứng cho sự gìn giữ tinh thần và tri thức phật giáo qua hàng trăm năm. Bộ mộc bản không chỉ có giá trị nghiên cứu mà còn là minh chứng cho kỹ thuật bảo quản tự nhiên tinh vi của người xưa.
Quy mô và thời gian tạo lập: 3.050 bản ván từ thế kỷ XVII-XX
| Thông số | Giá trị |
|---|---|
| Số lượng bản ván | 3.050 bản |
| Thời gian tạo lập | Thế kỷ XVII – đầu thế kỷ XX |
| Chữ viết | Chữ Hán và chữ Nôm |
| Nội dung chính | Kinh điển Phật giáo (Đại phương quảng Phật Hoa nghiêm kinh, A Di Đà kinh) và sách luật giới Thiền phái Trúc Lâm |
| Phương pháp bảo quản | Mực in dày tự nhiên, ngăn mối mọt |
Quy mô 3.050 bản ván là con số ấn tượng, cho thấy sự đầu tư lớn về nhân lực và thời gian để khắc, in và lưu giữ kinh điển. Kho mộc bản rộng đến 10 gian nhà tại chùa xưa, phản ánh vai trò trung tâm đào tạo và phát huy văn hóa Phật giáo của ngôi chùa. Việc bảo tồn được số lượng lớn mộc bản trong điều kiện khí hậu ẩm ướt miền Bắc là một kỳ tích, nhờ phương pháp mực in dày độc đáo.
Nội dung giá trị: Kinh điển Phật giáo và luật giới Trúc Lâm
Nội dung mộc bản tập trung vào hai nhóm chính: kinh điển Phật giáo và sách luật giới của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Các bộ kinh quan trọng như Đại phương quảng Phật Hoa nghiêm kinh và A Di Đà kinh được khắc tỉ mỉ, giúp phổ biến giáo lý Phật đạo.
Bên cạnh đó, sách luật giới Trúc Lâm là nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu lịch sử thiền tông Việt Nam và sự phát triển của ngôn ngữ Việt qua chữ Nôm. Đây là minh chứng cho vị trí của chùa Vĩnh Nghiêm như một trung tâm học hỏi và truyền thụ pháp luân trong cộng đồng tu sĩ.
Kỹ thuật bảo quản tự nhiên độc đáo bằng mực in dày
Người xưa đã áp dụng kỹ thuật bảo quản thông minh: sử dụng mực in đặc, dày để phủ lên mặt ván gỗ. Lớp mực này không chỉ giúp chữ khắc bền mà còn tạo thành lớp màng chống ẩm, ngăn mối mọt xâm nhập.
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm ướt của Việt Nam, đây là giải pháp tự nhiên hiệu quả, cho phép mộc bản tồn tại hàng trăm năm mà vẫn nguyên vẹn. Kỹ thuật này thể hiện sự am hiểu vật chất và tinh thần trọng văn hóa của các nghệ nhân và thiền tăng thời Lê – Nguyễn.
Di sản UNESCO 2012 và giá trị toàn cầu
Việc UNESCO công nhận kho mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là Di sản Tư liệu Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vào năm 2012 đã nâng tầm giá trị của bảo vật này lên cấp độ quốc tế. Đây là di sản tư liệu thứ ba của Việt Nam được thế giới vinh danh, sau Mộc bản Triều Nguyễn và bia Tiến sĩ Văn Miếu Quốc Tử Giám. Sự công nhận này khẳng định tầm ảnh hưởng của văn hóa Phật giáo Việt Nam trong dòng chảy lịch sử khu vực và thế giới, đồng thời thúc đẩy các nỗ lực bảo tồn trong thế kỷ 21.
Bộ tượng Tam Tổ Trúc Lâm tại chùa Vĩnh Nghiêm là bảo vật quốc gia?
Bộ tượng Tam Tổ Trúc Lâm tại chùa Vĩnh Nghiêm chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2025 theo quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đây là sự kiện quan trọng, khẳng định giá trị nghệ thuật và lịch sử đặc biệt của bộ tượng trong hệ thống di vật Phật giáo Việt Nam. Bộ tượng không chỉ là tác phẩm điêu khắc tinh xảo mà còn là biểu tượng tâm linh của Thiền phái Trúc Lâm, gắn liền với truyền thống dân tộc.
Sự kiện công nhận bảo vật quốc gia năm 2025
Theo thông tin từ báo phatgiao.org.vn và qdnd.vn vào tháng 3 năm 2025, bộ tượng Tam Tổ Trúc Lâm chùa Vĩnh Nghiêm đã được đưa vào danh sách bảo vật quốc gia. Danh hiệu này được trao cho những hiện vật có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật.
Việc công nhận góp phần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của di sản Phật giáo và thúc đẩy công tác bảo tồn, phát huy giá trị cho các thế hệ tương lai. Đây cũng là niềm tự hào của chùa Vĩnh Nghiêm nói riêng và cộng đồng Phật giáo Việt Nam nói chung.
Thông tin chi tiết: Tượng Trần Nhân Tông cao 0,85m, nặng 60kg
- Bộ tượng gồm 3 pho tượng: tượng Đệ nhất Tổ Trần Nhân Tông, Đệ nhị Tổ Pháp Hoa và Đệ tam Tổ Huyền Quang, đại diện cho ba bậc sáng lập Thiền phái Trúc Lâm.
- Tượng Trần Nhân Tông: cao 0,85m, nặng khoảng 60kg, được chế tác tỉ mỉ, thể hiện vẻ uy nghi và từ bi của vị vua-saint.
- Chất liệu: có thể là đồng hoặc gỗ quý, với lớp sơn vàng bóng, tạo nên vẻ đẹp trang nghiêm.
- Phong cách nghệ thuật: phản ánh kỹ thuật điêu khắc thời Nguyễn, kết hợp với tinh thần Thiền tông độc đáo.
Giá trị lịch sử và tâm linh của bộ tượng
Tam Tổ Trúc Lâm là những bậc sáng lập Thiền phái Trúc Lâm do Phật Hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ XIII. Bộ tượng tại chùa Vĩnh Nghiêm không chỉ là tác phẩm mỹ thuật mà còn là biểu tượng tâm linh quan trọng, tượng trưng cho truyền thống Thiền tông Việt Nam. Chùa Vĩnh Nghiêm từng là trung tâm đào tạo tăng ni của phái Trúc Lâm, nên bộ tượng có ý nghĩa đặc biệt trong các nghi lễ và đời sống tâm linh của cộng đồng.
Sự hiện diện của bộ tượng khẳng định vị thế của chùa như một “chốn Tổ” trong lịch sử phật giáo nước nhà. Các vị trụ trì qua nhiều thời kỳ đã gìn giữ và tôn vinh bảo vật này.
Các bảo vật Phật giáo quý khác tại chùa Vĩnh Nghiêm
Ngoài mộc bản và bộ tượng Tam Tổ, chùa Vĩnh Nghiêm còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ quý khác, tạo nên một “bảo tàng” văn hóa Phật giáo đa dạng. Các bảo vật này phản ánh sự phát triển nghệ thuật và đời sống tín ngưỡng qua các triều đại, từ thời Trần đến Nguyễn.
Hơn 100 pho tượng Phật với nhiều phong cách điêu khắc
- Số lượng: Hệ thống tượng thờ với hơn 100 pho tượng Phật, Bồ Tát, vị thánh.
- Thời kỳ sáng tác: Chủ yếu là phong cách mỹ thuật tiêu biểu của thời Nguyễn (thế kỷ XIX) và các thời kỳ trước.
- Đặc điểm nghệ thuật: Tượng tròn điêu khắc tinh xảo, phong phú về thế dáng, từ Phật Thích Ca, Di Lặc đến Quan Âm, Văn Thù, Phổ Hiền.
- Chất liệu: Chủ yếu là gỗ quý được sơn vàng, một số bức tượng đất nung hoặc đồng.
Bia ‘Xá lợi tháp minh’ – văn bia cổ nhất Việt Nam
Bia đá “Xá lợi tháp minh” tại chùa Vĩnh Nghiêm được các nhà khảo cổ công nhận là văn bia cổ nhất Việt Nam. Bia có niên đại từ thế kỷ XI – XII, khắc chữ Hán với nội dung ghi lại sự kiện xây dựng tháp xá lợi và các hiệp ước quan hệ ngoại giao.
Văn bia này là nguồn tư liệu hữu cơ cho việc nghiên cứu tình hình chính trị, tôn giáo và giao lưu văn hóa thời Lý – Trần. Nó cho thấy chùa Vĩnh Nghiêm không chỉ là trung tâm tôn giáo mà còn là địa điểm có ý nghĩa trong các mối quan hệ quốc tế thời xưa.
Chiếc mõ đặc biệt với hai dòng chữ Phạn cổ
Trong chùa còn sở hữu một chiếc mõ rất đặc biệt, dài gần nửa mét, được sơn đen bóng. Chiếc mõ có lỗ thoát âm và trên mặt đề hai dòng chữ Phạn (chữ Sanskrit) cổ.
Đây là một trong những di vật quý hiếm với giá trị tâm linh và nghệ thuật cao, phản ánh sự giao lưu văn hóa Phật giáo giữa Việt Nam với Ấn Độ từ hàng trăm năm trước. Tiếng mõ trong các nghi lễ tại chùa vẫn còn được ngưỡng mộ và bảo tồn.
Điều bất ngờ nhất là kho mộc bản 3.050 bản ván không chỉ là di sản quốc gia mà còn được UNESCO công nhận toàn cầu, cho thấy giá trị vượt biên giới của văn hóa Phật giáo Việt Nam. Hành động cụ thể: Ghé thăm chùa Vĩnh Nghiêm để chiêm ngưỡng trực tiếp những báu vật này, hoặc truy cập website chính thức của chùa để tìm hiểu thêm về các chương trình bảo tồn. Đồng thời, bạn có thể tìm hiểu sâu hơn về truyền thống vai trò của hòa thượng trong việc gìn giữ những di sản này, cũng như sự khác biệt giữa hòa thượng và thượng tọa trụ trì trong hệ thống quản lý chùa chiền.
Các bài giảng phật giáo tại chùa thường đề cập đến giá trị của những bảo vật này, qua đó phổ biến kiến thức đến Phật tử. Qua nhiều đời trụ trì, chùa đã xây dựng và bảo tồn được kho tàng di vật quý.
Bạn cũng có thể xem profile hòa thượng để hiểu rõ hơn về những người đã dành đời cho sự nghiệp bảo tồn. Cuối cùng, tiểu sử giảng sư cho thấy truyền thống giáo hóa sâu sắc gắn liền với các di vật lịch sử.
